• نمایش صفحه شماره 1
  •  

        معرفى کانى سازى مس رسوبى تيپ Red bed درمنطقه تسوج ( اذربايجانشرقى )
     
        رضا نقى زاده: کارشناس ارشد زمين شناسى اقتصادى،سازمان زمين شناسى واکتشافات معدنى
                  نعيمه رياضى،دانشجوى کارشناسى ارشد اکتشاف معدن ،دانشگاه صنعتى سهند.
     
         چکيده :
    دردامنه جنوبى ميشو در ارتفاعات شمال باخترى تسوج در آذربايجانشرقى ؛ کانى سازى مس بصورت افق هاى رسوبى درميان نهشته هاى تخريبى ميوسن شامل ماسه سنگ ، سيلتستون ، کنگلومرا وشيل بوقوع پيوسته که داراى اهميت اقتصادى ميباشند . نظر به تشابهات چينه شناسى ، سنگ شناسى ، کانى شناسى و عوامل کنترل کننده ميتوان اين کانى سازى ها را همرديف کانسارهاى مس رسوبى تيپ         Red bed     قراردارد . مهمترين ويژگى اين کانى سازى شکل استراتيفرم ، همراهى لايه هاى قرمز ، وجود زونهاى احيايى و ماهيت چند فلزى آنها ست . پيريت ، کالکوپيريت ، کووليت ، بورنيت ، مالاکيت و آزوريت ازجمله کانه ها ى تشکيل دهنده اين زونها ميباشند .
    کلمات کليدى : کانسارهاى مس رسوبى-   Red bed -زونهاى احيايى - تسوج
     
    abstract
    in the Northwest of tasuj(east Azarbaijan province) at the foothills of Misho mountains among the Miocene detritic deposits include siltstone conglomerate and shale copper mineralization occurred as sedimentary horizons that has economic importance. Considering their stratigraphic,lithologic, mineralization could be equal to sedimentary hosted copper deposits of red bed type. Their stratiform setting in red beds, existence of reduction zones and polymetal nature are their important characters. Pyrite, chalcopyrite, bornite malachite and azurite are the mineral assemblage of the mineralization zones.
     
     
     
        مقدمه
        ذخاير مس شناخته شده در ايران عموما" ازنوع آتشفشانى و گرمابى بوده و تيپ هاى مس رسوبى که بعدازذخاير  پورفيرى دومين تامين کننده مس جهان هستند کمتر مورد توجه بوده اند درحالى که کانسارهاى مهمى از اين تيپ ذخاير نظير کوپرشیفر در آلمان وايت پاين درآمريکا و کمربند مس زامبيا – زئير داراى اهميت جهانى هستند . ذخاير مس موجود در سازندهاى رسوبى منطقه تسوج از نظر چينه شناسى ، سنگ شناسى و کانى شناسى تشابهات نزديکى با کانسارهاى مس رسوبى تيپ RB (   Red bed types ) نشان ميدهند . مهمترين ويژگيهاى اين تيپ کانسارهاى استراتيفرم و وجود زونهاى احيايى که خود بخشى از سکانس تخريبى هستند ميباشند .                             ( Red bed hosted rocks ) . همچنين ماهيت چند فلزى اين کانسارها و وجود فلزات پايه و با ارزشى ازقبيل فلزات نيکل ، کبالت ، نقره ، طلا ، سرب ، روى ، اورانيوم ، پالاديوم و.... بر ارزش و اهميت اين کانسارها مى افزايد.
        زمين شناسى منطقه
    کانى سازى هاى مس مورد مطالعه در ارتفاعات شمال غربى تسوج قرار دارند که از نظر ساختارى بخشى از زير زون البرز غربى – آذربايجان را تشکيل ميدهند(شکل 1) . اگرچه سازندهاى مربوط به دورانهاى مختلف زمين شناسى دراطراف منطقه کم وبيش رخنمون دارند ولى محدوده مورد مطالعه عموما" توسط نهشته هاى مربوط به ميوسن پوشيده ميشود ( شکل 2  ) . شيل ، مارن ، ماسه سنگ ، کنگلومرا ، سيلتستون و رسوبات گچ و نمک مهمترين رخساره زمين شناسى محدوده را تشکيل ميدهند(شکل3 ). تاثير فازهاى کوهزايى آلپى باعث چين خوردگى اين مجموعه گرديده  ( شکل 4 ) و فازهاى ماگمايى درپليوسن باعث فورانهاى آتشفشانى آندزيتى – داسيتى شده اند                  ( روستاهاى گزافر و زنجيره ) .
     
                    
      
        کانى سازى
    کانى سازى هاى رسوبى مس بطور عمده درماسه سنگ ، سيلتستون ، کنگلومراو بعضا" شيل بوقوع پيوسته و توسط فاکتورهاى احيا کننده ازقبيل پيريت و بقاياى مواد آلى و گياهى کنترل ميشوند ( شکل5 ) . عوامل احياکننده باعث جذب و نگهدارى کانه هاى فلزى بصورت کالکوپيريت ، بورنيت ، کووليت و کربناتهاى ثانويه مس مانند مالاکيت و آزوريت درزونهاى احيايى (   reduced zones ) گرديده اند ( شکل8 ). زونهاى احيايى بصورت افق هاى رسوبى با رنگ ظاهرى روشنتر نسبت به طبقات Red bed متمايز بوده ولى از فرم وشکل اين طبقات پيروى مى نمايند  ( شکل6) بنابراين جزء کانسارهاى استرانى فورم قرارمى گيرند . تعدادى از نمونه هاى گرفته شد ه ازلايه هاى کانى سازى بروش جذب اتمى A.A.S براى عناصر مس ، نقره و نيکل آناليز شده اند .
     
    1 2